محدودیت نرخ (Rate Limit) یکی از عملیات فایروال است که تعداد درخواست‌های منطبق با یک قانون را برای یک شناسه مشخص محدود می‌کند. ستون دو الگوریتم Fixed Window و Leaky Bucket را پشتیبانی می‌کند.

در هر دو الگوریتم، درخواست‌هایی که در محدوده مجاز قرار دارند عبور می‌کنند و درخواست‌های بیش از ظرفیت مجاز با کد وضعیت نرخ غیرمجاز پاسخ داده می‌شوند. مقدار پیش‌فرض این کد 429 است.

برای ساخت قانون، محدود کردن نرخ درخواست‌ها (Rate Limit) را دنبال می‌کنیم. فیلدها و مقادیر قابل تنظیم نیز در مرجع دیواره آتش (Firewall) آمده است.

مدل کلی

هر درخواست ابتدا با شرایط قانون Rate Limit تطبیق داده می‌شود. سپس روش شناسایی کاربر مشخص می‌کند درخواست متعلق به کدام شناسه است و شمارنده مربوط به آن شناسه روی لبه بررسی می‌شود.

flowchart LR
    req(["درخواست منطبق با قانون"])
    id(["شناسایی کاربر"])
    counter(["شمارنده روی لبه"])
    decision{"ظرفیت مجاز؟"}
    ok(["عبور"])
    delay(["تاخیر Burst"])
    deny(["رد درخواست"])

    req --> id --> counter --> decision
    decision -->|بله| ok
    decision -->|بله، Leaky Bucket| delay
    decision -->|خیر| deny

شمارنده روی همان لبه‌ای نگهداری می‌شود که درخواست را دریافت کرده است. هر لبه شمارنده مستقل خود را دارد؛ بنابراین سهمیه تنظیم‌شده به‌صورت جداگانه روی هر لبه اعمال می‌شود.

برای مثال، اگر یک شناسه درخواست‌های خود را بین دو لبه توزیع کند، هر لبه سهمیه مربوط به خودش را جداگانه محاسبه می‌کند.

شمارنده هر قانون نیز مستقل است. دو قانون Rate Limit روی یک دامنه، شمارنده‌های جداگانه دارند.

روش شناسایی کاربر

روش شناسایی کاربر مشخص می‌کند درخواست‌ها در کدام سهمیه شمارش شوند:

روش شناسایینحوه شناسایی
IPآدرس IP عمومی درخواست. چند کاربر پشت یک NAT سهمیه مشترک دارند.
JA4fingerprint TLS به‌همراه IP درخواست
JWTمقدار مشخص‌شده از Payload، مانند sub، پس از اعتبارسنجی امضای JWT
HostHost درخواست. تمام درخواست‌های همان Host در یک سهمیه قرار می‌گیرند.

انتخاب روش شناسایی به الگوی ترافیک و هدف قانون بستگی دارد. برای مثال، محدودسازی بر اساس IP می‌تواند کاربران پشت NAT یا VPN را به‌صورت مشترک محدود کند.

شناسایی با JWT

در حالت JWT، شناسه از Payload توکن استخراج می‌شود. توکن ابتدا از نظر امضا اعتبارسنجی می‌شود و سپس مقدار کلید مشخص‌شده، مانند sub، برای شمارش درخواست استفاده می‌شود.

اگر JWT وجود نداشته باشد یا امضای آن معتبر نباشد، لبه به‌جای اعمال محدودیت نرخ، کد وضعیت عدم شناسایی کاربر را برمی‌گرداند. مقدار پیش‌فرض این کد 412 است.

درخواستی که کاربر آن شناسایی نشده باشد، وارد شمارنده Rate Limit نمی‌شود.

Fixed Window

در Fixed Window برای هر شناسه و هر پنجره زمانی، تعداد مشخصی درخواست مجاز است.

دو مقدار اصلی این الگوریتم عبارت‌اند از:

  • تعداد درخواست: حداکثر تعداد درخواست مجاز
  • دوره زمانی: طول پنجره، بر حسب ثانیه

پنجره زمانی با اولین درخواست شناسه روی آن لبه شروع می‌شود. درخواست‌های بعدی تا رسیدن به سقف از سهمیه همان پنجره استفاده می‌کنند. پس از پایان پنجره، سهمیه برای پنجره جدید دوباره در دسترس قرار می‌گیرد.

برای مثال، با تعداد درخواست 10 و دوره زمانی 60 ثانیه، یک شناسه روی یک لبه می‌تواند در هر پنجره ۶۰ ثانیه‌ای حداکثر ۱۰ درخواست ارسال کند. درخواست بعدی پس از پر شدن سهمیه رد می‌شود.

پرش در مرز پنجره‌ها

Fixed Window تعداد درخواست‌ها را در هر پنجره جداگانه محاسبه می‌کند. بنابراین ممکن است یک شناسه در انتهای یک پنجره به سقف برسد و بلافاصله پس از شروع پنجره بعدی دوباره همان تعداد درخواست را ارسال کند.

در نتیجه، نرخ لحظه‌ای درخواست‌ها در مرز دو پنجره می‌تواند بیشتر از نرخ متوسط تعریف‌شده باشد.

اگر هدف، کنترل یک نرخ نسبتا پایدار در طول زمان باشد، Leaky Bucket گزینه مناسب‌تری برای بررسی است.

Leaky Bucket

Leaky Bucket به‌جای تعریف یک سقف برای یک پنجره زمانی، نرخ خروجی درخواست‌ها را کنترل می‌کند.

دو مفهوم اصلی آن عبارت‌اند از:

  • نرخ مجاز: تعداد درخواست قابل عبور در هر ثانیه
  • Burst: تعداد درخواست‌های اضافه‌ای که می‌توانند موقتا منتظر بمانند

در شرایط عادی، درخواست‌ها با نرخ مجاز عبور می‌کنند. اگر درخواست‌ها با سرعت بیشتری برسند، درخواست‌های اضافه تا ظرفیت Burst در صف قرار می‌گیرند و با تاخیر عبور می‌کنند.

در این حالت، درخواست رد نشده است؛ بلکه پاسخ آن دیرتر به کلاینت می‌رسد.

اگر تعداد درخواست‌های جلوافتاده از نرخ مجاز بیشتر از ظرفیت Burst باشد، درخواست‌های اضافه رد می‌شوند.

برای مثال، اگر نرخ مجاز 10 درخواست در ثانیه و Burst برابر 5 باشد، جریان معمول با نرخ ۱۰ درخواست در ثانیه بدون تاخیر عمدی عبور می‌کند. درخواست‌های اضافه می‌توانند تا ظرفیت Burst منتظر بمانند و سپس درخواست‌های بیشتر رد می‌شوند.

ویژگیFixed WindowLeaky Bucket
مبنای محدودسازیتعداد درخواست در یک پنجرهنرخ درخواست در ثانیه
پارامتر اصلیتعداد درخواست + دوره زمانینرخ مجاز + Burst
درخواست بیش از ظرفیترد می‌شودتا ظرفیت Burst با تاخیر عبور می‌کند
رفتار در مرز زمانیممکن است جهش داشته باشدنرخ خروجی هموارتر است
کاربرد معمولمحدود کردن تعداد درخواست در یک بازهکنترل نرخ پایدار و مدیریت Burst

جریمه

مدت زمان جریمه کاربر مشخص می‌کند پس از رد شدن درخواست، شناسه چه مدت در وضعیت جریمه باقی بماند.

جریمه برای هر دو الگوریتم اعمال می‌شود. پس از شروع جریمه، درخواست‌های همان شناسه روی همان لبه تا پایان مدت جریمه رد می‌شوند.

مدت جریمه شمارنده را صفر نمی‌کند. در Fixed Window، اگر پنجره فعلی همچنان پر باشد، ممکن است پس از پایان جریمه، درخواست دوباره به سقف برسد و جریمه مجددا شروع شود.

مقدار پیش‌فرض مدت جریمه 1 ثانیه است و می‌تواند تا 3600 ثانیه تنظیم شود.

انتخاب الگوریتم

انتخاب الگوریتم به نوع محدودیتی که می‌خواهیم اعمال کنیم بستگی دارد:

  • اگر هدف، محدود کردن تعداد مشخصی درخواست در یک بازه زمانی است، Fixed Window را بررسی می‌کنیم.
  • اگر هدف، کنترل نرخ پایدار درخواست‌ها و تحمل Burstهای کوتاه است، Leaky Bucket را بررسی می‌کنیم.

همچنین روش شناسایی کاربر را متناسب با مدل مصرف سرویس انتخاب می‌کنیم. برای مثال، اگر چند کاربر واقعی یک IP مشترک دارند، محدودسازی صرفا بر اساس IP می‌تواند باعث اشتراک ناخواسته سهمیه شود.

ادامه مسیر