محدودیت نرخ (Rate Limit) یکی از عملیات فایروال است که تعداد درخواستهای منطبق با یک قانون را برای یک شناسه مشخص محدود میکند. ستون دو الگوریتم Fixed Window و Leaky Bucket را پشتیبانی میکند.
در هر دو الگوریتم، درخواستهایی که در محدوده مجاز قرار دارند عبور میکنند و درخواستهای بیش از ظرفیت مجاز با کد وضعیت نرخ غیرمجاز پاسخ داده میشوند. مقدار پیشفرض این کد 429 است.
برای ساخت قانون، محدود کردن نرخ درخواستها (Rate Limit) را دنبال میکنیم. فیلدها و مقادیر قابل تنظیم نیز در مرجع دیواره آتش (Firewall) آمده است.
مدل کلی
هر درخواست ابتدا با شرایط قانون Rate Limit تطبیق داده میشود. سپس روش شناسایی کاربر مشخص میکند درخواست متعلق به کدام شناسه است و شمارنده مربوط به آن شناسه روی لبه بررسی میشود.
flowchart LR req(["درخواست منطبق با قانون"]) id(["شناسایی کاربر"]) counter(["شمارنده روی لبه"]) decision{"ظرفیت مجاز؟"} ok(["عبور"]) delay(["تاخیر Burst"]) deny(["رد درخواست"]) req --> id --> counter --> decision decision -->|بله| ok decision -->|بله، Leaky Bucket| delay decision -->|خیر| deny
شمارنده روی همان لبهای نگهداری میشود که درخواست را دریافت کرده است. هر لبه شمارنده مستقل خود را دارد؛ بنابراین سهمیه تنظیمشده بهصورت جداگانه روی هر لبه اعمال میشود.
برای مثال، اگر یک شناسه درخواستهای خود را بین دو لبه توزیع کند، هر لبه سهمیه مربوط به خودش را جداگانه محاسبه میکند.
شمارنده هر قانون نیز مستقل است. دو قانون Rate Limit روی یک دامنه، شمارندههای جداگانه دارند.
روش شناسایی کاربر
روش شناسایی کاربر مشخص میکند درخواستها در کدام سهمیه شمارش شوند:
| روش شناسایی | نحوه شناسایی |
|---|---|
| IP | آدرس IP عمومی درخواست. چند کاربر پشت یک NAT سهمیه مشترک دارند. |
| JA4 | fingerprint TLS بههمراه IP درخواست |
| JWT | مقدار مشخصشده از Payload، مانند sub، پس از اعتبارسنجی امضای JWT |
| Host | Host درخواست. تمام درخواستهای همان Host در یک سهمیه قرار میگیرند. |
انتخاب روش شناسایی به الگوی ترافیک و هدف قانون بستگی دارد. برای مثال، محدودسازی بر اساس IP میتواند کاربران پشت NAT یا VPN را بهصورت مشترک محدود کند.
شناسایی با JWT
در حالت JWT، شناسه از Payload توکن استخراج میشود. توکن ابتدا از نظر امضا اعتبارسنجی میشود و سپس مقدار کلید مشخصشده، مانند sub، برای شمارش درخواست استفاده میشود.
اگر JWT وجود نداشته باشد یا امضای آن معتبر نباشد، لبه بهجای اعمال محدودیت نرخ، کد وضعیت عدم شناسایی کاربر را برمیگرداند. مقدار پیشفرض این کد 412 است.
درخواستی که کاربر آن شناسایی نشده باشد، وارد شمارنده Rate Limit نمیشود.
Fixed Window
در Fixed Window برای هر شناسه و هر پنجره زمانی، تعداد مشخصی درخواست مجاز است.
دو مقدار اصلی این الگوریتم عبارتاند از:
- تعداد درخواست: حداکثر تعداد درخواست مجاز
- دوره زمانی: طول پنجره، بر حسب ثانیه
پنجره زمانی با اولین درخواست شناسه روی آن لبه شروع میشود. درخواستهای بعدی تا رسیدن به سقف از سهمیه همان پنجره استفاده میکنند. پس از پایان پنجره، سهمیه برای پنجره جدید دوباره در دسترس قرار میگیرد.
برای مثال، با تعداد درخواست 10 و دوره زمانی 60 ثانیه، یک شناسه روی یک لبه میتواند در هر پنجره ۶۰ ثانیهای حداکثر ۱۰ درخواست ارسال کند. درخواست بعدی پس از پر شدن سهمیه رد میشود.
پرش در مرز پنجرهها
Fixed Window تعداد درخواستها را در هر پنجره جداگانه محاسبه میکند. بنابراین ممکن است یک شناسه در انتهای یک پنجره به سقف برسد و بلافاصله پس از شروع پنجره بعدی دوباره همان تعداد درخواست را ارسال کند.
در نتیجه، نرخ لحظهای درخواستها در مرز دو پنجره میتواند بیشتر از نرخ متوسط تعریفشده باشد.
اگر هدف، کنترل یک نرخ نسبتا پایدار در طول زمان باشد، Leaky Bucket گزینه مناسبتری برای بررسی است.
Leaky Bucket
Leaky Bucket بهجای تعریف یک سقف برای یک پنجره زمانی، نرخ خروجی درخواستها را کنترل میکند.
دو مفهوم اصلی آن عبارتاند از:
- نرخ مجاز: تعداد درخواست قابل عبور در هر ثانیه
- Burst: تعداد درخواستهای اضافهای که میتوانند موقتا منتظر بمانند
در شرایط عادی، درخواستها با نرخ مجاز عبور میکنند. اگر درخواستها با سرعت بیشتری برسند، درخواستهای اضافه تا ظرفیت Burst در صف قرار میگیرند و با تاخیر عبور میکنند.
در این حالت، درخواست رد نشده است؛ بلکه پاسخ آن دیرتر به کلاینت میرسد.
اگر تعداد درخواستهای جلوافتاده از نرخ مجاز بیشتر از ظرفیت Burst باشد، درخواستهای اضافه رد میشوند.
برای مثال، اگر نرخ مجاز 10 درخواست در ثانیه و Burst برابر 5 باشد، جریان معمول با نرخ ۱۰ درخواست در ثانیه بدون تاخیر عمدی عبور میکند. درخواستهای اضافه میتوانند تا ظرفیت Burst منتظر بمانند و سپس درخواستهای بیشتر رد میشوند.
| ویژگی | Fixed Window | Leaky Bucket |
|---|---|---|
| مبنای محدودسازی | تعداد درخواست در یک پنجره | نرخ درخواست در ثانیه |
| پارامتر اصلی | تعداد درخواست + دوره زمانی | نرخ مجاز + Burst |
| درخواست بیش از ظرفیت | رد میشود | تا ظرفیت Burst با تاخیر عبور میکند |
| رفتار در مرز زمانی | ممکن است جهش داشته باشد | نرخ خروجی هموارتر است |
| کاربرد معمول | محدود کردن تعداد درخواست در یک بازه | کنترل نرخ پایدار و مدیریت Burst |
جریمه
مدت زمان جریمه کاربر مشخص میکند پس از رد شدن درخواست، شناسه چه مدت در وضعیت جریمه باقی بماند.
جریمه برای هر دو الگوریتم اعمال میشود. پس از شروع جریمه، درخواستهای همان شناسه روی همان لبه تا پایان مدت جریمه رد میشوند.
مدت جریمه شمارنده را صفر نمیکند. در Fixed Window، اگر پنجره فعلی همچنان پر باشد، ممکن است پس از پایان جریمه، درخواست دوباره به سقف برسد و جریمه مجددا شروع شود.
مقدار پیشفرض مدت جریمه 1 ثانیه است و میتواند تا 3600 ثانیه تنظیم شود.
انتخاب الگوریتم
انتخاب الگوریتم به نوع محدودیتی که میخواهیم اعمال کنیم بستگی دارد:
- اگر هدف، محدود کردن تعداد مشخصی درخواست در یک بازه زمانی است، Fixed Window را بررسی میکنیم.
- اگر هدف، کنترل نرخ پایدار درخواستها و تحمل Burstهای کوتاه است، Leaky Bucket را بررسی میکنیم.
همچنین روش شناسایی کاربر را متناسب با مدل مصرف سرویس انتخاب میکنیم. برای مثال، اگر چند کاربر واقعی یک IP مشترک دارند، محدودسازی صرفا بر اساس IP میتواند باعث اشتراک ناخواسته سهمیه شود.
