کش در CDN ستون نسخهای از پاسخ آپاستریم را روی سرورهای لبه نگه میدارد تا درخواستهای بعدی، در صورت امکان، بدون رفتوبرگشت به آپاستریم پاسخ داده شوند. هدف کاهش تاخیر برای کاربر و کاهش بار روی آپاستریم است؛ کش جایگزین میزبانی نیست و اگر محتوا در لبه نباشد و آپاستریم در دسترس نباشد، لبه پاسخی برای تحویل ندارد.
کش سازوکار مستقلی است. کش در قانون مسیر جدید بهصورت پیشفرض غیرفعال (Bypass) است؛ فعال کردن دکمه ابر (QuickCDN) نیز کش را فعال نمیکند. سیاست کش روی قانون مسیر تعریف میشود؛ به همین دلیل /assets/* میتواند از لبه سرو شود و /api/* همان دامنه همیشه به آپاستریم برود.
flowchart LR client(["کلاینت"]) edge(["لبه CDN"]) cache(["کش لبه"]) origin(["آپاستریم"]) client --> edge edge --> cache cache -->|"HIT"| client cache -->|"STALE یا UPDATING"| client cache -->|"MISS یا BYPASS"| origin origin -->|"ذخیره در صورت داشتن شرایط کش"| cache origin --> client
وضعیتهای کش
وقتی پاسخ معتبر و قابلاستفاده در کش لبه باشد، HIT رخ میدهد: پاسخ از لبه به کلاینت میرود و آپاستریم درگیر نمیشود.
وقتی نسخهی مناسب در کش نباشد، MISS رخ میدهد: لبه از آپاستریم میگیرد، در صورت قابلکش بودن ذخیره میکند (fill)، و به کلاینت میدهد. درخواستهای بعدی میتوانند HIT شوند.
BYPASS یعنی لبه عامدانه کش نمیکند؛ ترافیک از CDN عبور میکند اما هر بار به آپاستریم میرود. این حالت با خاموش بودن کش روی قانون مسیر، یا با هدرهایی که ذخیرهسازی را ممنوع میکنند (در صورت احترام به Cache-Control آپاستریم) همخوان است.
STALE وقتی دیده میشود که عمر محتوا در لبه (Edge TTL) تمام شده، اما لبه همچنان نسخهی منقضی را به کلاینت میدهد — معمولا در بازهی Stale TTL و وقتی ارتباط با آپاستریم کند یا قطع است. هدف پایداری است: تحویل نسخهی قدیمی کوتاهمدت، بهجای خطای فوری به کاربر.
UPDATING یعنی لبه در حال تازهسازی همان کلید از آپاستریم است و همزمان به درخواستهای موازی، نسخهی موجود (معمولا منقضی) را میدهد تا صف انتظار پشت آپاستریم ساخته نشود. پس از اتمام بهروزرسانی، درخواستهای بعدی میتوانند HIT شوند.
وضعیت را میتوان از هدر پاسخ x-zrk-cs یا فیلد cache_status در لاگ لبه خواند. مقادیر رایج عبارتند از HIT، MISS، BYPASS، STALE و UPDATING. URL کاربر با HIT عوض نمیشود؛ همان آدرس اولیه میماند.
دادهای که از کش لبه به کلاینت میرود egress نامیده میشود. دادهای که برای پرکردن کش وارد لبه میشود fill است و میتواند از آپاستریم یا از لبه مجاور بیاید.
چه کسی عمر کش را تعیین میکند؟
دو الگوی تصمیمگیری وجود دارد.
اگر لبه به هدر Cache-Control آپاستریم احترام بگذارد، آپاستریم سیاست کش پاسخ را تعیین میکند. در معنای استاندارد HTTP، دستورهای زیر در هدر پاسخ تفاوت دارند:
no-cacheبدون پارامتر: ذخیرهسازی پاسخ مجاز است، اما پیش از هر استفادهی مجدد باید پاسخ با آپاستریم اعتبارسنجی شود و اعتبارسنجی موفق باشد؛ حتی اگر پاسخ هنوز تازه باشد. اعتبارسنجی میتواند باETagیاLast-Modifiedو پاسخ304 Not Modifiedانجام شود.no-store: کش نباید درخواست و پاسخ مربوط را ذخیره کند یا پاسخ را برای درخواست دیگری به کار ببرد.privateبدون پارامتر: کش اشتراکی مانند لبه CDN نباید پاسخ را ذخیره کند؛ کش خصوصی مانند مرورگر میتواند با رعایت سایر شرایط آن را نگه دارد.
این تفاوت در RFC 9111، بخشهای ۵.۲.۲.۴، ۵.۲.۲.۵ و ۵.۲.۲.۷ تعریف شده است.
رفتار لبه ستون: در حالت استفاده از هدرهای آپاستریم، پیادهسازی فعلی کش لبه هر سه مقدار no-cache، no-store و private را مانع ذخیرهسازی پاسخ میداند. بنابراین برای no-cache، لبه پاسخ را ذخیره نمیکند تا پیش از هر استفاده اعتبارسنجی کند؛ این محدودیت پیادهسازی ستون است، نه معنای استاندارد no-cache. فعال بودن اعتبارسنجی پاسخهای منقضی در کش لبه این رفتار را تغییر نمیدهد.
در مدیریت دستی کش، ستون هدر Cache-Control آپاستریم را با سیاست تنظیمشدهی قانون مسیر جایگزین میکند؛ در نتیجه no-cache، no-store یا private آپاستریم بهتنهایی مانع ذخیرهسازی در لبه نیستند و تنظیمات قانون مسیر تعیینکنندهاند. هدر ارسالی به کلاینت نیز از تنظیمات Browser TTL ساخته میشود؛ مقدار صفر برای Browser TTL به هدر no-store برای کلاینت منجر میشود، در حالی که ذخیرهسازی در لبه همچنان تابع سیاست لبه است. جزییات در مرجع کش آمده است.
اگر مدیریت دستی فعال باشد، پنل عمر محتوا در لبه (Edge TTL) و در مرورگر (Browser TTL) را جدا میکند. Edge TTL مهمترین پارامتر است: پس از پایان آن، درخواست بعدی در حالت عادی نسخه را دوباره از آپاستریم میگیرد. Stale TTL بازهی کوتاهی پس از انقضای Edge TTL است که در آن لبه مجاز است نسخهی منقضی را نگه دارد و وضعیتهایی مانند STALE یا UPDATING معنا پیدا کنند. Browser TTL فقط رفتار کش کلاینت را محدود میکند.
کلید کش معمولا شامل host و مسیر است. اگر Query String در کلید باشد، file.js?v=1 و file.js?v=2 دو نسخهی جدا هستند. اگر Query String نادیده گرفته شود، هر دو به یک کلید میخورند؛ برای UTM مناسب است و برای نسخهبندی فایل مناسب نیست.
تفکیک کش بر اساس کشور یا نوع دستگاه تعداد کلید را بالا میبرد و میتواند نرخ HIT را کاهش دهد؛ فقط وقتی تمایز محتوا واقعی است معنا دارد.
پاکسازی و تازگی
TTL مدت اعتبار نسخه است؛ نگهداری آن تا پایان TTL تضمین نمیشود و ظرفیت یا inactivity میتواند باعث حذف زودتر شود. Purge نسخهی ذخیرهشده را از مدار خارج میکند تا درخواست بعدی محتوا را دوباره از آپاستریم دریافت کند؛ محدودیتها در پاکسازی کش (Purge) و مراحل پنل در پاکسازی کش دامنه (Purge) است.
جدا از Edge TTL، لبه سازوکار cache inactivity دارد. در تنظیمات عمومی، نسخهای که ۲۴ ساعت استفاده نشود برای حذف انتخاب میشود؛ بعضی ناحیههای کش مقدار متفاوتی دارند. این مدت، مهلت تضمینشده نگهداری یا حذف نیست.
محتوای پویا، نشستمحور یا وابسته به کاربر معمولا نباید با همان سیاست دارایی استاتیک کش شود. جدا کردن مسیر همان جایی است که این تصمیم ثبت میشود، نه روی کل دامنه.
